Wychowanie w rodzinie dziecka z niepełnosprawnością i nieprzystosowanego społecznie

Nazwa przedmiotu Wychowanie w rodzinie dziecka z niepełnosprawnością i nieprzystosowanego społecznie
Kierunekpedagogika specjalna
Poz. kształceniastudia I st. stacjonarne
Jednostka prowadzącaWydział Pedagogiki i Psychologii, Instytut Pedagogiki, Zakład Psychopedagogiki Specjalnej
Jednostka dla której przedmiot jest oferowanyWydział Pedagogiki i Psychologii, Instytut Pedagogiki, Zakład Psychopedagogiki Specjalnej
Typ przedmiotuprzedmioty kierunkowe
Efekty uczenia się

Wiedza:

  1.  Student zna wybrane koncepcje teoretyczne dotyczące specyfiki funkcjonowania psychospołecznego rodzin z chorobą przewlekłą, niepełnosprawnością i niedostosowaniem społecznym.
  2. Student zna uwarunkowania efektywnego wsparcia i terapii rodzin z niepełnosprawnością i nieprzystosowanych społecznie.

Umiejętności:

  1.  Student potrafi wskazać trudności rodzin dzieci niepełnosprawnych.
  2.  Student potrafi rozpoznać różne skutki niepełnosprawności i niedostosowania społecznego dla funkcjonowania rodziny.
  3.  Student umie w sposób krytyczny ocenić rolę pełnioną przez rodzinę w procesie rehabilitacji i resocjalizacji.

Postawy: 

  1.  Student ma sposobność do przejawiania ciekawości poznawczej i wrażliwości etycznej na problemy, z jakimi może zetknąć się jako terapeuta lub pedagog.
  2.  Student samodzielnie poszerza swoja wiedzę na temat funkcjonowania rodzin dzieci niepełnosprawnych i nieprzystosowanych społecznie.
  3.  Student rzetelnie przygotowuje się do dyskusji dydaktycznych.
Język wykładowyPolski
Koordynator przedmiotuWójcik Magdalena, dr


Tytuł zajęć lub dodatkowa informacja dot. nazwy przedmiotuWychowanie w rodzinie dziecka z niepełnosprawnością i nieprzystosowanego społecznie
Rok studiówIII
SemestrV
Liczba godzin w semestrze15
ProwadzącyWójcik Magdalena, dr
Poziom przedmiotunie dotyczy
Zakres tematów

Tematy:

  1. Rodzina – pojęcie rodziny – koncepcje socjologiczne, psychologiczne, pedagogiczne,, definicje, zasady funkcjonowania rodziny.
  2.  A. Rodzina jako system
    - Rodzina dziecka niepełnosprawnego w ujęciu systemowym;
    - Procesy komunikacyjne w systemie rodzinnym;
    - Interakcje w rodzinach z dzieckiem niepełnosprawnym;
    - Procesy emocjonalne w rodzinie;
    B. Modele funkcjonowania rodzin z dzieckiem z niepełnosprawnością.
  3.  Macierzyństwo
    - Pojęcie „macierzyństwa;
    - Od afirmacji do deprecjacji macierzyństwa;
    - Obszary życia, w którym widoczne jest macierzyństwo i trudności w realizacji macierzyństwa;
    - Uwarunkowania i rodzaje trudnego macierzyństwa;
    - Zespół „wypalenia sił”;
    - Badania w zakresie macierzyństwa.
  4.  Koncepcje wyjaśniające funkcjonowanie rodziców w momencie pojawienia się niepełnosprawnego dziecka rodzinie
    - Żałoba i poczucie straty;
    - Model chronicznego smutku;
    - Model według Ireny Obuchowskiej;
    - Koncepcje wyjaśniające funkcjonowanie rodziców w momencie pojawienia się niepełnosprawnego dziecka w rodzinie.
  5.  A. Stres Rodzicielski – Problemy adaptacji i funkcjonowania
    - Definicja, charakterystyczne cechy stresu;
    - Stres rodzicielski (definicja stresu rodzicielskiego, źródła stresu i model stresu);
    - Charakterystyka stresu rodzicielskiego według Ewy Pisuli (czynniki wpływające na wielkość stresu rodzicielskiego związane z funkcjonowaniem dziecka; czynniki wpływające na wielkość stresu rodzicielskiego związane z funkcjonowaniem rodzica);
    - Strategie radzenia sobie ze stresem przez rodziców dzieci z zaburzeniami w rozwoju;
    - Teorie stresu rodzinnego;
    B. Kary w wychowaniu dziecka niepełnosprawnego.
  6.  Rola rodziny we wczesnej interwencji
    - Przywiązanie a skuteczność wczesnej interwencji;
    - Wpływ jakości relacji rodzic-dziecko;
    - Rodzina a proces diagnostyczny.
  7.  Rodzeństwo osób niepełnosprawnych
    - Sposoby radzenia sobie pełnosprawnego rodzeństwa w obliczu niepełnosprawności siostry lub brata;
    - Wpływ rodziców na relacje między pełnosprawnym a niepełnosprawnym rodzeństwem.
Efekty uczenia się

Wiedza:

  1. Student zna podstawową terminologię rodziny w ujęciu psychologicznym, socjologicznym i pedagogicznym. 
  2. Student wie, na czym polega postrzeganie rodziny jako systemu, czym jest macierzyństwo w przypadku urodzenia dziecka niepełnosprawnego. 
  3.  Student zna koncepcje i  style radzenia sobie rodziców i  pełnosprawnego rodzeństwa osób z niepełnosprawnością.
  4. Student zna definicje i teorie stresu rodzinnego.
  5. Student zna uwarunkowania efektywnego wsparcia i terapii rodzin dziecka niepelnosprawnego i nieprzystosowanego społecznie.

Umiejętności:

  1.  Student potrafi wskazać możliwe przyczyny trudności rodzin dzieci niepełnosprawnych i nieprzystosowanych społecznie.
  2.  Student potrafi wyjaśnić znaczenie rodziny w terapii dziecka niepełnosprawnego.

Postawy: 

  1.  Student rozumie podłoże trudności rodzin dzieci niepełnosprawnych i niedostosowanych społecznie.
  2.  Student rozumie potrzebę współpracy specjalistów i rodziców dziecka niepełnosprawnego i nieprzystosowanego społecznie w procesie terapeutycznym.
Forma dydaktyczna zajęćwykład
Metody dydaktycznewykład informacyjny
Ogólna forma zaliczeniaegzamin
Forma ocenianiaegzamin pisemny
Zalecana dostępna literatura
  1.  Borzyszkowska H. (1997), Izolacja społeczna rodzin mających dziecko upośledzone umysłowo w stopniu lekkim, WUG, Gdańsk.
  2.  Cudak S. (2007). Wychowawcze i emocjonalne funkcjonowanie rodziny z dzieckiem niepełnosprawnym. Wyd. Wyższej Szkoły Humanistyczno-Ekonomicznej, Łódź.
  3. Dyduch E., Klaczak M.(2002), Kary w wychowaniu dziecka niepełnosprawnego, w: Minczakiewicz E., Dziecko niepełnosprawne w rodzinie i szkole, Kraków.
  4. Grodzicka I. (1989), Wpływ postaw rodzicielskich na sytuację dzieci niepełnosprawnych: poradnik dla rodziców i nauczycieli dzieci upośledzonych umysłowo, Centrum Doskonalenia Nauczycieli, Warszawa.
  5. Karwowska M. (2007). Macierzyństwo wobec dziecka niepełnosprawnego intelektualnie. Wyd. Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz.
  6. Kielin J. (2002). Jak pracować z rodzicami dziecka upośledzonego. GWP, Warszawa.
  7. Kwaśniewska G. (red.). (2007). Interdyscyplinarność procesu wczesnej interwencji wobec dziecka i jego matki. UMCS, Lublin.
  8. Maciarz A. (2004). Macierzyństwo w kontekście zmian społecznych. Wyd. Akademickie „Żak”, Warszawa.
  9. Minczakiewicz E. M. (red.) (2002), Dziecko niepełnosprawne w rodzinie i w szkole, Wyd. Impuls, Kraków.
  10. Obuchowska I. (red.) (1991), Dziecko niepełnosprawne w rodzinie, WSiP, Warszawa.
  11. Ossowski R. (red.) (1993), Sytuacja życiowa dziecka niepełnosprawnego w rodzinie, Bydgoszcz.
  12. Pisula E. (2007). Rodzice i rodzeństwo dzieci z zaburzeniami rozwoju. Wyd. UW, Warszawa.
  13. Pisula E. (1997). Psychologiczne problemy rodziców dzieci z zaburzeniami rozwoju. Wyd. UW, Warszawa.
  14. Pisula E., Danilewicz D. (red.). (2007). Rodzina z dzieckiem z niepełnosprawnością. Wyd. Harmonia, Gdańsk.
  15. Sidor B. (2005). Psychospołeczne aspekty funkcjonowania młodzieży mającej rodzeństwo z niepełnosprawnością umysłową. KUL, Lublin.
  16. Skórczyńska M. (2006), Współczesne tendencje we wczesnej interwencji u dzieci zagrożonych niepełnosprawnością lub niepełnosprawnych, Wyd. Impuls, Kraków.
  17. Żyta A. (2004), Rodzeństwo osób z głębszą niepełnosprawnością intelektualną, Wyd. Impuls, Kraków.


Tytuł zajęć lub dodatkowa informacja dot. nazwy przedmiotuWychowanie w rodzinie dziecka z niepełnosprawnością i nieprzystosowanego społecznie
Rok studiówIII
SemestrV
Liczba godzin w semestrze15
ProwadzącyWójcik Magdalena, dr
Poziom przedmiotunie dotyczy
Zakres tematów

Tematy:

  1.  Problemy wychowania w rodzinie dzieci niepełnosprawnych
    - Cele wychowania dziecka niepełnosprawnego
    - Stymulacja rozwoju dziecka niepełnosprawnego w rodzinie – samodzielność, odporność emocjonalna, optymizm, samoakceptacja, komunikatywność, prospołeczność i umiejętność współdziałania, asertywność i umiejętność rozwiązywania problemów.
  2. Charakterystyka wychowania w rodzinie dzieci:
    - upośledzonych umysłowo,
    - niewidomych i słabo widzących,
    - niesłyszących i słabo słyszących,
    - przewlekle chorych,
    - niepełnosprawnych ruchowo,
    - z nadpobudliwością psychoruchową,
    - z całościowymi zaburzeniami w rozwoju
    - nieprzystosowanych społecznie.
  3. Rodzinne zabiegi usprawniające z uwzględnieniem specyficznych trudności dzieci niepełnosprawnych.
  4. Pomoc rodzinom dzieci niepełnosprawnych
    - Instytucjonalne formy pomocy, stowarzyszenia;
    - Pedagogizacja rodziców, oddziaływania informacyjne i poradnictwo;
    - Kształtowanie umiejętności niezbędnych przy wychowywaniu dziecka niepełnosprawnego.
Efekty uczenia się

Wiedza:

  1. Student zna problemy wychowania w rodzinie dzieci z różnymi niepełnosprawnościami i nieprzystosowanych społecznie.
  2. Student wie, jakie aspekty rozwoju dziecka niepełnosprawnego i w jakim zakresie należy stymulować w warunkach rodzinnych.
  3. Student wie na czym polegają terapie rodzinne wybranych zaburzeń u dzieci.
  4. Student zna formy pomocy udzielanej rodzinie dziecka niepełnosprawnego. 

Umiejętności:

  1. Student potrafi rozpoznać skutki niepełnosprawności i niedostosowania społecznego dla funkcjonowania rodziny.
  2. Student potrafi wskazać potrzeby zarówno rodziny, jak i samego dziecka niepełnosprawnego.

Postawy: 

  1.  Student wykazuje zainteresowania problematyką rodzin dzieci z niepełnosprawnością i nieprzystosowanych społecznie i samodzielnie je poszerza.
  2. Student kształtuje w sobie poczucie odpowiedzialności społecznej, poznając specyficzne problemy współczesnej rodziny.
  3. Student potrafi sformułować sądy na temat efektywnej współpracy rodziców dzieci z niepełnosprawnością z terapeutami.
Forma dydaktyczna zajęććwiczenia
Metody dydaktyczneobjaśnienie lub wyjaśnienie dyskusja dydaktyczna
Ogólna forma zaliczeniazaliczenie na ocenę
Forma ocenianiaegzamin pisemny końcowe zaliczenie pisemne obecność na zajęciach
Zalecana dostępna literatura
  1. Borowski R. (1999), Środowisko rodzinne dzieci i młodzieży pogotowia opiekuńczego, w: K. J. Zabłocki, Dziecko niepełnosprawne jego rodzina i edukacja, Wyd. Żak, Warszawa.
  2. Borzyszkowska H. (1997), Izolacja społeczna rodzin mających dziecko upośledzone umysłowo w stopniu lekkim, WUG, Gdańsk.
  3. Bieńkowska – Robak K. (1999), Udział rodziny w terapii dziecka z wadą słuchu prowadzonej metodą audytywno-werbalną, w: K. J. Zabłocki, Dziecko niepełnosprawne jego rodzina i edukacja, Wyd. Żak, Warszawa.
  4. Błachno M.(2006), Nadpobudliwość psychoruchowa jako czynnik ryzyka krzywdzenia dzieci, w: Krzywdzenie dziecka a zaburzenia neurologiczne i zdrowie psychiczne, Nr 1 (14) 2006, Fundacja Dzieci Niczyje.
  5. Chodkowska M.(1995), Dziecko niepełnosprawne w rodzinie. Socjalizacja i rehabilitacja, UMCS, Lublin.
  6. Eckert U.(2001), Rewalidacja małego dziecka z wadą słuchu w rodzinie, Szkoła Specjalna 2001, nr 3.
  7. Gałkowski T. (1994). Więź dziecka autystycznego z rodziną, w: M. Chodkowska (red.) Człowiek niepełnosprawny. Charisteria dla Profesor Zofii Sękowskiej, UMCS, Lublin.
  8. Gindrich P.A. (2007). Psychospołeczne komponenty nieprzystosowania. Wybrane zagadnienia, UMCS, Lublin.
  9. Karwowska M.(2003), Wspieranie rodziny dziecka niepełnosprawnego umysłowo, Kraków.
  10. Kępski Cz.(2003), Opieka i wychowanie w rodzinie, UMCS, Lublin.
  11. Kielin J.(2002), Jak pracować z rodzicami dziecka upośledzonego. Gdańskie Wyd. Psychologiczne, Gdańsk.
  12. Kozubska A.(2000), Opieka i wychowanie w rodzinie dziecka upośledzonego umysłowo w stopniu lekkim, Akademia Bydgoska, Bydgoszcz.
  13. Minczakiewicz E.(2002), Dziecko niepełnosprawne w rodzinie i szkole, Wyd. Impuls, Kraków.
  14. Nawrot J., Dziecko niepełnosprawne w rodzinie, Warszawa.
  15. Neuhaus C. (2005). Dziecko nadpobudliwe. Jak zrozumieć objawy i znaleźć odpowiednie rozwiązania. Poradnik, PZWN, Warszawa.
  16. Obuchowska I., Dziecko niepełnosprawne w rodzinie, Warszawa.
  17. Placka J. (1999), Dziecko niewidome w rodzinie oraz w instytucji wychowawczej, w: K. J. Zabłocki, Dziecko niepełnosprawne jego rodzina i edukacja, Wyd. Żak, Warszawa.
  18. Olechnowicz H. (1979), Wychowanie i nauczanie głębiej upośledzonych umysłowo, WSiP, Warszawa.
  19. Ossowski R. (red.) (1993), Sytuacja życiowa dziecka niepełnosprawnego w rodzinie, Bydgoszcz.
  20. Osik D. (2000), Rodzina w procesie socjalizacji dzieci niewidomych, Wyd. UMCS, Lublin.
  21. Serfontein G.(1999), Twoje nadpobudliwe dziecko. Poradnik dla rodziców, Prószyński i S-ka, Warszawa.
  22. Turbiarz I.(2004), Sytuacja rodziców dziecka z ADHD, Remedium nr 2 2004.